www.motief.org

Vorming op het snijpunt van levensbeschouwing en samenleving

Slide 1

Over Motief

Vorming

Projecten

Publicaties

Solidariteitsfonds

Deelnemers vertellen

Abonneer je op onze digitale nieuwsbrief

...

Inclusieve neutraliteit en actief pluralisme 

In een samenleving die gekenmerkt wordt door een verscheidenheid aan levensbeschouwelijke overtuigingen kiest Motief voor een neutraliteit die insluitend werkt en voor een actief pluralisme. De gangbare wijze waarop neutraliteit wordt ingezet in debatten vandaag in de samenleving werkt eerder uitsluitend. Hieronder vindt u schematisch weergegeven de kenmerken van deze verschillende neutraliteitsmodellen.

 

Neutraliteit die insluitend werkt

Neutraliteit die uitsluitend werkt

WAT?

- neutraliteit als garantie voor de gelijke behandeling van verschillende levensbeschouwelijke groeperingen

WAT?

- neutraliteit als de afwezigheid van levensbeschouwing in de publieke ruimte

  HISTORIEK?

- vervlochten met de wijze waarop secularisering zich voltrok in België: via verzuiling 

- erop gericht om verschillende ideologische en confessionele tendensen in de maatschappij op volwaardige wijze naast elkaar te laten bestaan

HISTORIEK?

- vertoont meer gelijkenissen met de wijze waarop secularisering zich ontwikkelde in Frankrijk, via een strikte scheiding tussen Kerk en Staat en het verbannen van religie naar de privésfeer

IN DE PRAKTIJK?

- verschillende levensbeschouwelijke overtuigingen kunnen beleefd en geuit worden

- spanningen en machtsverschillen tussen de diverse levensbeschouwelijke overtuigingen kunnen erkend worden

- een goede omgang met deze levensbeschouwelijke diversiteit is niet evident, handvaten kunnen gevonden worden in het model van het actief pluralisme (zie verder)

IN DE PRAKTIJK?

- de dominante, seculiere cultuur wordt bevestigd

- enkel personen met een atheïstische en seculiere overtuiging krijgen het voorrecht hun levensbeschouwelijke praktijk vrijuit te beleven

- schept een agressieve politiek ten aanzien van religieuze tekens en praktijken in de publieke ruimte, waarbij vooral de islam wordt geviseerd

ONTHULT

- dat geen enkel standpunt neutraal is, dat alle deelnemers in de samenleving vertrekken vanuit een welbepaalde reeks overtuigingen en opvattingen om zich tot elkaar te richten

VERHULT

- dat de opgelegde neutraliteit ook een welbepaalde, specifieke overtuiging is

DOET RECHT AAN

- de aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit, en de bijhorende spanningsvelden en machtsverhoudingen

ONTKENT

- de aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit door één set van normen en praktijken op te leggen voor iedereen

 

Actief pluralisme 

Voor een goede omgang met de verscheidenheid aan levensbeschouwelijke overtuigingen, pleit Motief voor actief pluralisme. Het actief pluralisme gaat uit van een onderhandelingsmodel. De kenmerken van dit model staan vaak lijnrecht tegenover die van het dominante diversiteitsdiscours, dat in de praktijk eerder bij een assimilatiemodel aanleunt. Actief pluralisme wordt verder gekenmerkt door onderstaande houdingen.

a. Spanningen worden niet ontweken, maar samen besproken. Meningsverschillen zijn onvermijdelijk en hoeven ook niet per se opgelost te worden. Men gaat er niet bij voorbaat vanuit dat er een compromis of zelfs wederzijds begrip mogelijk is. Elke partij mag uitgaan van de eigen overtuiging, maar er moet met respect worden geluisterd naar elkaar. Het gaat er niet om de ander te overtuigen van het eigen gelijk, maar om via onderhandeling tot een uitkomst te komen die samen leven mogelijk maakt. Het gaat erom de onderhandeling vanuit de eigen overtuiging te voeren, zonder die te laten domineren of die van de ander te marginaliseren.

b. Bij actief pluralisme hebben dominante groepen niet het alleenrecht om te beslissen wie er al dan niet bij de samenleving hoort en op basis van welke criteria. Zowel dominante als minderheidsgroepen moeten zich verantwoorden voor de keuzes die ze maken. Dat betekent dat niet alleen “afwijkende” visies en praktijken in vraag gesteld worden, maar ook “dominante”. Actief pluralisme daagt mensen uit om op zoek te gaan naar de maatschappelijke vragen die achter uitspraken of gedrag zitten dat ze op het eerste gezicht “vreemd”, “abnormaal”, “belachelijk”, “absurd”, “afkeurenswaardig” of “minoritair” vinden. Zo lijken bijvoorbeeld de strenge sabbatregels bij de joden, de ramadan bij moslims, de meditatiesessies bij boeddhisten,… voor veel buitenstaanders weinig zinvol. Bij nader inzien stellen ze echter wel een aantal relevante maatschappelijke vragen aan de orde. Zoals: hoe zorgen we ervoor dat we af en toe ons hectische leven van werken, produceren, consumeren,… staken en bevragen? Hoe bouwen we momenten in waarbij we onze levenswijze en de manier waarop we onze samenleving organiseren eens kritisch en fundamenteel onder de loep nemen? Daarbij blijft het wel de uitdaging om in het gesprek met elkaar de reële machtsverschillen niet uit het oog te verliezen. De erkende levensbeschouwingen worden in België bijvoorbeeld op basis van ongelijke criteria gesubsidieerd, de katholieke Kerk blijft de machtigste levensbeschouwelijke instelling, met aanzienlijke belangen en invloed in de politiek, het onderwijs, de zorgsector, …

c. Bij actief pluralisme is het opzet van de onderhandeling niet louter om elkaar (beter) te leren kennen. Het gesprek tussen mensen van verschillende levensbeschouwingen heeft in dit model altijd een specifiek doel, namelijk beslissen hoe we onze samenleving organiseren. Zo zijn bovenstaande vragen bijvoorbeeld – meer nog dan persoonlijke geloofsvragen – fundamentele maatschappelijke vragen die in onze samenleving zelden nog ter discussie worden gesteld.

 

Motief biedt ook vorming aan waarin we de begrippen "actief pluralisme" en "neutraliteit" samen met de deelnemers verkennen en uitdiepen. Meer info vindt u hier.

banner-engagement-diversiteit

    banner-schitteren