Onze visie en missie

Wat doet Motief ?

Het
 Motief‐aanbod
 bestaat 
uit:

  • een 
open 
vormingsaanbod
  • vormingsmateriaal
 (brochures, 
boeken, 
spel‐
en 
gespreksmethodieken,…)
  • vorming 
op 
maat 
(voor 
organisaties)
  • advies 
en 
begeleiding 
bij 
zoekprocessen 
binnen 
organisaties 
omtrent
 de
 eigen 
levensbeschouwelijke
 identiteit,
 de 
betekenis 
en 
plaats 
van 
levensbeschouwing 
binnen 
hun
 werking, 

een 
actief 
pluralistisch 
beleid
  • informatie
 en
 documentatie
 omtrent
 het
 Motief‐thema
 (uitleenmogelijkheid
 gespecialiseerde
 bibliotheek,
 multimedia 
en
 methodieken)

Dicht
 bij
 de
 maatschappelijke
 actualiteit
 wil
 Motief
 een
 interessant,
 uitdagend
 en
 inspirerend
  aanbod
 van
 vormingstrajecten, studiedagen, leerhuizen,
 
documentatie,
 werkvormen 
en 
advies… 
aanbieden 
aan 
een 
breed 
publiek:
 gelovig 
of
 atheïst, 
hindoe, 
moslim 
of 
christen, 
van 
Vlaamse 
of 
van 
andere 
origine, 
hooggeschoold 
of 
met 
beperkte 
scholing…
 Ieder
 die
 meer
 inzicht
 wil
 krijgen
 in
 de
 functie,
 de
 rol
 en
 de
 betekenis
 van
 levensbeschouwing
 (en
 hun
 bronnen),
 in
 onze
 interculturele
 en
 interlevensbeschouwelijke
 samenleving, 
kan 
zijn/haar 
gading 
vinden 
in 
ons 
aanbod.

Om een 
maatschappelijk relevant vormingsaanbod
 te kunnen blijven ontwikkelen,
 verricht
 Motief
 ook
 onderzoek
 omtrent

 maatschappelijke
 tendensen 
met 
betrekking 
tot 
het
 Motief‐specialisme.

Tot wie richt Motief zich?

Als actief pluralistische vormingsinstelling, richt Motief zich met haar vormingsaanbod tot volwassenen uit alle lagen van de bevolking, jong en oud, vanaf 18 jaar, met gelijk welke geloofs- of levensovertuiging. Ieder die samen met anderen een leerproces wil gaan naar de levensbeschouwelijke identiteit van mensen en groepen in onze samenleving en in de wereld, ieder ook die bereid is om de eigen levensvisie kritisch onder de loep te nemen en op een respectvolle manier in een kritische dialoog met andersdenkenden wil treden, vindt in Motief beslist een tweede thuis. De bestaande verschillen tussen deelnemers qua gender, maatschappelijke positie, etnische, culturele en spirituele achtergrond worden op hun betekenis onderzocht en maken op die manier vaak deel uit van het leerproces.

Onze Missie

Motief is een vormingsinstelling die zich tot doel stelt mensen te stimuleren om in groepen en gemeenschappen levenslang te leren en te groeien in bewustwording:

  • rond de eigen religieuze identiteit;
  • rond de religieuze identiteit van medeburgers in deze multiculturele samenleving;
  • rond de maatschappelijke context waarin ieder zijn / haar religieuze identiteit beleeft;
  • rond de verstrengeling van een religieus / spiritueel bewustzijn en een politiek bewustzijn; en dus ook de verwevenheid van een godsdienstige en een socio-politieke praktijk.

Motief doet dit met behulp van -bij voorkeur langlopende- vormingscursussen waarbij gebruik gemaakt wordt van methodieken uit het sociaal-cultureel werk en waarin de drie polen ‘individu, groep(en) en samenleving’ in evenwicht gehouden en permanent met mekaar verbonden worden.

Motief kiest ervoor om de bewustwording rond de gemeenschappelijke wortels van de joodse en christelijke traditie en de dialoog met andere levensbeschouwingen in te zetten in de uitbouw van een rechtvaardige, participatieve, interculturele en inclusieve samenleving, waarin ieder tot zijn / haar recht komt.

Werken aan pluralistische gemeenschapsvorming

Motief
 werkt
 aan
 pluralistische
 gemeenschapsvorming
 door
 bij
 deelnemers
 een
 bewustwordingsproces
 te
 stimuleren
 omtrent
 de
 eigen
 religieuze/
levensbeschouwelijke
 identiteit.
 Het
 is
 enerzijds
 een
 manier
 om
 bij
 te
 dragen
 aan
 een
 emancipatieproces
 waarin
 groepen
 van
 mensen
 tot
 zelfbepaling
 komen
 en
 een
 grotere
 maatschappelijke
 slagkracht
 krijgen.
 Anderzijds
 groeien
 mensen
 naar
 meer
 begrip
 en
 respect
 voor
 elkaar
 en
 naar
 verbondenheid
 tussen
 mensen/groepen
 met 
een 
verschillende 
religieuze 
identiteit.

 Te 
vaak 
wordt 
onder 
pluralisme 
het 
‘achterlaten 
van 
identiteit’ 
verstaan,
 het 
wegwissen 
van 
verschillen 
om 
zo 
tot 
een
 ‘neutraal’ 
compromis 
te 
komen.
 Er 
wordt 
dan
 echter 
over 
het 
hoofd
 gezien 
dat 
ook 
‘het 
neutrale 
compromis’ 
een 
eigen
 identiteit
 heeft
 en
 op
 specifieke
 normen
 en
 waarden
 gebaseerd
 is.
 Die
 normen
 en
 waarden
 worden
 echter
 zelden
 duidelijk
 benoemd.
 Motief 
meent
 dat 
mensen 
in 
een 
pluralistische 
samenleving 
net 
uitgedaagd
 worden 
om 
met 
elkaar
 samen
 te 
leven 
doorhéén
 de
 zichtbare 
en 
wezenlijke 
verschillen 
en 
met 
ruimte 
en
 respect 
voor 
ieders 
eigenheid.

Naar
 een
 menswaardig
 systeem

Motief
 vindt 
het 
niet 
voldoende 
enkel
 kennis 
te 
verwerven
 en 
vaardigheden 
te 
ontwikkelen 
om 
stand 
te 
houden 
in 
een
 veeleisende
 samenleving.
 Motief
 meent
 dat
 vormingswerk
 pas
 ‘bevrijdend’
 is,
 wanneer
 mensen
 inzicht
 krijgen
 in
 de
 maatschappelijke
 oorzaken
 van
 de
 (zingeving)problemen
 waarmee
 ze
 dagelijks
 geconfronteerd
 worden.
 
 Vorming
 is
 bevrijdend
 wanneer
 mensen
 hun
 persoonlijke
 belangen
 (h)erkennen,
 wanneer
 mensen
 zicht
 krijgen
 op
 gemeenschappelijke
 belangen
 en
 een
 alternatief
 zien
 voor
 de
 huidige
 situatie.
 Vormingswerk
 moet
 mensen
 de
 kracht
 geven 
om 
hun 
kwaliteit 
van 
leven 
en 
die 
van 
anderen 
en 
hun 
omgeving 
te 
verbeteren.
Motief
 schat
 de
 dynamiek
 tussen 
leren 
en 
actie
 ondernemen 
hoog 
in. 
Wij 
verwijzen 
hierbij 
graag
 naar 
de 
pedagogie
 van
 Jozef
 Cardijn:
 ‘zien
 ‐
 oordelen
 ‐
 handelen’.
 ZIEN
 is
 de
 vaststelling
 en
 de
 analyse
 van
 een
 probleem.
 OORDELEN
 is
 de
 confrontatie
 van
 die 
toestand
 met 
de 
‘utopie’ 
(in 
de 
zin 
van 
nog 
niet 
gerealiseerde 
mogelijkheid). 
HANDELEN
 is
 dan 
de
 praktijk,
 het
 engagement,
 er
 wordt
 actie
 ondernomen.
 Deze
 actie
 wordt
 later
 geëvalueerd
 en
 geanalyseerd
 om
 opnieuw
 tot,
 eventueel
 bijgestuurde,
 actie
 te
 komen.
 Motief
 ziet
 het
 niet
 als
 haar
 opdracht
 ‘systeemvaardige’
 burgers
 te
 vormen.
 
 Motief
 kiest
 ervoor
 burgers
 te
 vormen
 in
 functie
 van
 een
 ‘menswaardig’
 systeem.
 Een
 systeem
 waarin
 iedereen, 
in 
de 
eerste 
plaats 
de 
meest 
kwetsbare, 
tot 
zijn/haar 
recht 
kan 
komen, 
zich 
ten
 volle 
kan 
ontplooien, 
voor 
de
 eigen 
belangen 
kan 
opkomen 
en 
zich 
leert
 solidariseren 
met 
anderen.

Onze inspiratie en identiteit

Motief 
is 
een 
actief pluralistische 
organisatie 
met 
wortels 
en 
bronnen 
in 
verschillende 
emancipatorische 
visies.

De
 oudste 
wortels 
van 
Motief 
reiken 
tot 
in 
emancipatorische 
strekkingen 
binnen 
de 
joodse 
en 
christelijke
 tradities. 
Ook
 het 
socialisme 
vormt 
één 
van 
de 
oudste
 inspiratiebronnen 
van
 Motief. 
Gaandeweg 
werden 
nieuwe 
bronnen 
gevonden
 in 
emancipatorische
 strekkingen 
binnen 
het 
feminisme,
 de 
andersglobaliseringsbeweging, 
het
 vrijzinnig 
humanisme 
en
 de
 islam.
 Daarnaast bouwt Motief ook verder op inzichten en strategieën uit de kritische pedagogie en de antiracismestrijd. In
 de
 toekomst
 groeien
 aan
 onze
 organisatie
 ongetwijfeld
 nieuwe
 wortels
 die
 naar
 nog
 andere
 bronnen
 reiken.
 Hoe
 breder
 onze
 wortels,
 hoe
 breder
 onze
 organisatie
 kan
 uitwaaieren
 en
 zich
 kan
 verbinden
 met
 diverse
 organisaties 
en 
groepen 
in 
onze
 samenleving.

Onze
 wortels
 en
 bronnen
 functioneren
 als
 toetsstenen
 en
 richtingwijzers
 voor
 het
 actief pluralisme
 van
 onze
 organisatie.
 Ze
 beïnvloeden
 de
 manier 
waarop
 we 
invulling geven aan dit begrip. 
Ze 
bepalen 
welke 
accenten 
we 
leggen 
en 
welke 
keuzes 
we
 maken.

Pluralisme, op
 zich,
 betekent
 slechts
 dat
 je
 verschillende
 visies
 respecteert,
 naast
 elkaar
 laat
 bestaan,
 op
 elkaar
 laat
 inwerken,
 elkaar 
laat 
uitdagen 
en 
in 
vraag 
stellen,
 zonder
 daarbij 
naar 
harmonie
 te
 streven. 
Sommige 
visies 
zijn 
echter
 onverenigbaar 
met 
elkaar. 
Je
 kunt 
dan
 ook 
niet
 pluralistisch 
zijn 
zonder 
keuzes 
te 
maken.
 In 
het 
maken 
van 
die
 keuzes
 laat 
Motief 
zich 
leiden 
door 
vragen 
(en 
daar aan 
verbonden 
normen)
 die 
in 
onze 
bronnen 
centraal 
staan:

  • Leidt
 deze 
praktijk 
tot 
meer 
menselijkheid?
  • Werkt
 dit 
idee 
systeembevestigend 
of 
systeemveranderend?
  • Worden 
de 
kwetsbaren in 
onze 
samenleving
hier 
beter 
van?
  • Is
 dit
 een
 structurele oplossing 
of 
bestrijdt 
ze 
alleen 
de
 symptomen?
  • Werken 
we 
met 
deze 
keuze 
mee 
aan 
een rechtvaardigere 
samenleving?
  • Met
 welke 
groepen 
willen 
we 
solidair zijn?

Weg-wijzers

Motief laat zich graag inspireren door denkers den doeners die weerwerk proberen te bieden aan dominante verhalen en machtsstructuren. Hun visies en praktijken gebruiken wij als weg-wijzers naar een samenleving waarin menselijkheid, gelijkheid, gerechtigheid en solidariteit centraal staan. Tweemaal per jaar zetten we zo’n weg-wijzer in de kijker:

Ons vormingsconcept

Zingeving in maatschappelijke context

Op het specifieke terrein van ‘geloof en samenleving’ heeft Motief al deskundigheid opgebouwd die resulteert in een duidelijk vormingsconcept dat uniek is in Vlaanderen. Zingeving wordt gevonden, gevormd en gevoed door een maximale betrokkenheid op de maatschappelijke realiteit. Motief noemt dit ‘verankerde spiritualiteit’ en koestert de dialectische spanning tussen twee polen van éénzelfde realiteit: tussen mystiek en politiek, strijd en inkeer, brood en rozen, …
Daarom kiest Motief ervoor het waarden- en zingevingdebat te koppelen aan het debat over maatschappelijke structuren. Motief laat/leert mensen verbanden zien tussen de individuele levensgeschiedenis en de samenleving. Het is heel belangrijk om inzicht te verwerven in de maatschappelijke samenhang én ieders afhankelijkheid daarin. De volgende stap is – samen met anderen – toekomstgevende ‘tegenverhalen’ ontwerpen die zin, nieuwe moed en gemeenschappelijke draagkracht geven.

 

Meer dan het private geloven

Het vormingsaanbod van Motief situeert zich op het snijpunt van geloof en samenleving. ‘Geloof en samenleving’ is niet enkel een ‘thema’ of cluster van thema’s, maar is een specifieke benadering van het thema geloven, nl.: contextueel – maatschappelijk.
Motief vindt geloven meer dan een individueel gebeuren dat zich enkel in de privé-sfeer voltrekt. Geloven heeft een maatschappelijke en een politieke dimensie en is een gebeuren dat in een gemeenschap vorm krijgt en bijgevolg iedereen aanbelangt. Ook wie niet gelooft komt dagelijks met ‘geloof’ of met gelovige medeburgers in contact.

‘Geloof en samenleving’ is met andere woorden een krachtenveld waarin zich actuele tendensen en probleemstellingen rond de religieuze identiteit van groepen en individuen situeren. Ze werken permanent op mekaar in en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Op dit snijpunt van geloven en samenleving kan je niet ‘vrijblijvend’ leren. Het vormingsaanbod van Motief staat in dienst van een rechtvaardige, participatieve, interculturele en inclusieve samenleving. Dit ‘kleurt’ vanzelfsprekend de richting waarin gezocht wordt naar de antwoorden op de vragen die zich vandaag stellen.

Stevige wortels, een kritisch bewustzijn en gemeenschapsvorming zijn essentieel in deze tijden van gefragmenteerd wereldbeeld en snelle technische evolutie. Motief heeft zeker iets te bieden met dit vormingsconcept op een moment dat het verlangen naar religie en spiritualiteit groeit. Bovendien neemt enerzijds religieus fundamentalisme in de drie wereldgodsdiensten toe en anderzijds wordt religie door politieke machthebbers in internationale conflicten misbruikt. Ook nu hier in Vlaanderen de islamfobie groeit, de joodse gemeenschap vreest voor een nieuwe golf van antisemitisme en de onverdraagzaamheid tussen mensen met een verschillende religieuze achtergrond of ideologie in het algemeen, vergroot, biedt het vormingsconcept van Motief perspectief.

Motief is een autonome vormingsinstelling, die zich vrij en onafhankelijk van religieuze instituten in onze samenleving, beweegt. Motief zoekt wel de dialoog.

 

Aandachtspunten vanuit de maatschappelijke context

Vanuit
 onze
 visie,
 en
 vanuit
 de
 bestaande
 context
 (zoals
 uitgewerkt
 in
 onze
 omgevingsanalyse),
 stelt
 Motief
 in
 haar
 vormingsconcept

 de
 volgende 
aandachtspunten
centraal.

Aandachtspunten 
op 
methodisch 
vlak

→ Ontwikkelen
 van
 sociologische
 fantasie:
 Motief
 wil
 deelnemers
 meer
 inzicht
 geven
 in
 de
 samenhang
 tussen
 particuliere 
verhalen
 en 
maatschappelijke 
verhalen 
en 
processen.

→ Contextualiseren:
 Motief
 wil
 deelnemers
 stimuleren
 om
 telkens
 weer
 op
 zoek
 te
 gaan
 naar
 de
 context
 van
 politieke,
 ideologische 
en 
levensbeschouwelijke 
uitspraken.

→ Politiseren 
van 
mensen 
en 
middenveld: 
Motief 
wil 
het 
maatschappelijk
 debat 
helpen 
organiseren 
en 
meewerken
 aan 
bewustwordingsprocessen 
omtrent 
eigen
 en
 collectieve
 belangen.

Aandachtspunten op socio-economisch vlak

→ Motief
 wil 
in 
haar 
vorming 
de 
samenhang
 tussen 
onderbouw
 (materiële 
productie)
 en
 bovenbouw 
(ideologische
 productie) 
blijven 
thematiseren.

→ Motief
 wil
 in
 haar
 vorming
 de
 structurele
 achterstelling
 van
 kansarmen,
 laaggeschoolden
 en
 etnisch‐culturele
 minderheden 
en 
kwetsbaar
 gemaakte 
groepen 
kaderen 
in 
een 
bredere
 analyse 
van
 klasseverhoudingen.

→ Motief
 wil
 in
 haar
 vorming
 de
 vanzelfsprekendheid
 van
 het
 neoliberale
 vooruitgangs’geloof’
 doorbreken
 en
 deelnemers 
stimuleren 
om 
dit 
kritisch 
in 
vraag 
te 
stellen.

Aandachtspunten op politiek vlak

→ Focus
 op
 emancipatie:
 Motief
 wil
 de
 identiteitspolitiek
 van
 minderheden
 en
 gemarginaliseerde
 groepen
 ondersteunen.
 Daarbij
 hecht
 Motief
 bij
 het
 netwerken
 een
 groot
 belang
 aan
 het
 betrekken
 enerzijds
 van
 minderheidsgroepen,
 anderzijds
 van
 groepen
 en
 instellingen
 die
 mensen
 systematisch
 bijeen
 brengen
 vanuit
 emancipatorisch
 oogpunt
 en
 hun
 stem
 in
 het
 maatschappelijke
 debat
 kunnen
 laten
 klinken
 (bv
 grote
 middenveldorganisaties 
zoals 
de 
arbeidersbeweging,
 vrouwenbeweging, 
armoedebeweging,…)

→ 
Motief
 wil
 weerwerk
 bieden
 aan
 de
 neoliberale
 individualisering
 en
 spiritualisering
 van
 socio‐economische,
 politieke,
 maatschappelijke
 en
 ecologische
 problemen.
 Ook
 emancipatie
 ziet
 Motief
 in
 de
 eerste
 plaats
 als
 collectief 
proces
 en 
niet 
als 
een 
individuele 
opdracht.

→ Weerwerk
 bieden
 aan
 het
 dominante
 wij‐zijdenken:
 Motief
 wil
 in
 haar
 werking
 aandacht
 hebben
 voor
 de
 constructie
 van
 een
 ‘nieuw
 wij’,
 op
 basis
 van
 een
 collectief
 maatschappelijk
 belang.
 Dit
 ‘nieuw
 wij’
 is
 een
 functionele,
 meervoudige
 en
 dynamische
 identiteit
 die
 vertrekt
 van
 de
 samenleving
 zoals
 ze
 is,
 namelijk
 pluralistisch.

→ Weerwerk 
bieden 
tegen 
een 
essentialistische, 
éénduidige 
en 
statische
 invulling 
van
 identiteit: 
Motief 
wil 
in 
haar
 werking
 het
 kruispuntdenken
 inzetten
 als
 instrument
 om
 de
 meervoudigheid
 en
 het
 dynamische
 karakter
 van
 identiteiten 
in 
beeld
 te
 brengen.

→ Weerwerk
 bieden
 aan
 culturalisme:
 Motief
 wil
 de
 socio‐economische
 oorzaken
 van
 achterstelling,
 die
 in
 het
 dominante 
diversiteitdiscours 
buiten 
beeld 
gehouden 
worden, 
blijven 
thematiseren 
in 
haar 
vorming.

→ Het 
ideologisch 
debat 
over 
verschillende 
samenlevingsmodellen 
helpen 
verhelderen:
 Motief 
wil
 deelnemers 
meer
 inzicht 
geven 
in 
de 
ideologische 
gronden 
van 
assimilatie‐, 
integratie‐, 
segregatie‐ 
en 
onderhandelingsmodellen.

→ Een
 actief
 pluralistische
 houding
 hanteren:
 Motief
 wil
 deelnemers
 ertoe
 aanzetten
 om
 levensbeschouwelijke
 verschillen
 te
 erkennen
 en
 ernstig
 te
 nemen,
 te
 zoeken
 naar
 gemeenschappelijke
 vragen
 en
 belangen
 en
 te
 onderhandelen
 over 
oplossingen 
voor 
concrete
 maatschappelijke
 vraagstukken.

Aandachtspunten op het vlak van duurzaamheid en ecologie

→ Creëren
 van
 een
 ‘nieuwe
 wij’
 omtrent
 duurzaamheid:
 vanuit
 levensbeschouwingen
 worden
 heel
 wat
 handvaten
 aangereikt
 om 
tot 
een 
andere
 verhouding 
tot 
de 
natuur 
te 
komen. 
Motief 
wil 
dit
 in 
haar 
vorming
 thematiseren 
en
 mogelijke 
bondgenootschappen 
in 
beeld 
brengen.

→ Stimuleren
 van
 het
 maatschappelijke
 debat
 over
 verhouding
 mens
 en
 natuur:
 Motief
 wil
 bij
 deelnemers
 de
 bewustwording 
omtrent 
eigen 
en 
collectieve 
consumptiepatronen 
stimuleren.

Het leerhuismodel

Kracht voor de toekomst zit in de kernkwaliteit van Motief, nl. ‘het ontwikkelen van vorming omtrent religieuze identiteit op het snijpunt van geloof en samenleving, waarbij de drie aandachtspolen ‘traditie, maatschappij en groep’ in evenwicht worden gehouden’.
Dat is precies wat het model van het leerhuis doet. Het is geïnspireerd op het joodse leerhuis waarin geloof en samenleving met mekaar in een intensieve dialoog werden gebracht. De vieringen in de synagoge waren belangrijk, maar niets werd zo wezenlijk bevonden als het ‘leerhuis’ ernaast, waar mensen verzamelden om samen te leren ‘hoe goed te leven’. Motief gebruikt daarom het model van het ‘leerhuis’ om met een groep het bewustwordingsproces aan te gaan over de eigen religieuze identiteit en de maatschappelijke context waarin men die identiteit beleeft én over de verstrengeling van spiritueel en politiek bewustzijn.

Het langlopende karakter van het leerhuis daagt mensen uit gemeenschap te vormen en zich te verbinden met mekaar. Het is een labo waarin samen gezocht wordt rond zinvragen en maatschappelijke dilemma’s. Het opnieuw bestuderen van de eigen religieuze bronnen en tradities (zoals de bijbel) geeft mensen hernieuwde ‘wortels’ van waaruit ze op een geïnspireerde manier maatschappelijke keuzes kunnen maken. De bijbelse traditie vormt een grote inspiratiebron om bij complexe maatschappelijke problemen menselijke en solidaire oplossingen te vinden en geen heil te zoeken in simplistische antwoorden die vaak leiden naar een ‘exclusieve maatschappij’ waarin enkel het recht van de sterkste telt. Het leerhuis waarin gezocht wordt op het snijpunt van de driehoek ‘traditie .bijvoorbeeld thora / bijbel / koran) – samenleving – groep’ is een instrument dat centraal staat in ons vormingsaanbod).

De methodiek van het ‘leerhuis’ heeft als basis:

Permanent leren

Motief opteert voor langlopende vormingsprogramma’s. Deelnemers worden voortdurend uitgedaagd hun leven en omgeving als leerproces te zien, en samen met anderen dat proces te gaan.

Herhalen en herinneren

De rijkdom aan relevante kennis, inzichten, theorieën en ervaringen, verhalen, vanuit verschillende emancipatorische bewegingen wordt bij het zoeken rond de eigen leef- en geloofsvragen opnieuw herinnerd en eigen gemaakt. We leren van het verleden, om een andere toekomst mogelijk te maken.

Individueel en collectief leren

Elkaar bevragen en confronteren, eigen ‘deskundigheid’ niet onderschatten; het ‘gemeenschap vormen’ zijn de fundamenten van het leerproces in een leerhuis. De eigen levenskwaliteit is afhankelijk van de collectieve levenskwaliteit. De individuele leervraag maakt steeds deel uit van een collectieve leervraag.

Leren in praktijk brengen

Deelnemers uitdagen om wat ze geleerd hebben te toetsen aan een concrete praktijk en vanuit hun praktijk de nieuwe inzichten opnieuw te bevragen. Leren staat niet los van leven. Leren ‘gemeenschap vormen’ en ‘solidair zijn’ gebeurt via het ervaren, en groeit via reflectie op die ervaring. Het reflecteren op de eigen en collectieve praktijk is dan ook een wezenlijk deel van het leren.

Het / de meest kwetsbare staat centraal in het leren

In het leren wordt steeds het belang van de meest kwetsbare mens, het meest kwetsbare in onszelf ook, voorop gesteld: in functie daarvan wordt er geleerd. Dit is een partijdige optie vanuit de bijbelse / joods-christelijke traditie. Daarbij is maatschappijanalyse noodzakelijk: leren kijken in wiens belang er gedacht en gehandeld wordt, wie baat heeft bij ons leren en wie niet, welke (toekomstige) wereld we voor ogen hebben bij het leren en wie in die wereld tot zijn volle ‘recht’ kan komen. Het gaat om een partijdig leren, in functie van een meer menselijke samenleving.

Leren vanuit een verzet tegen enerzijds assimilatie, anderzijds isolatie

In de cursussen wordt de eigen identiteit (her)ontdekt, zonder dat verschillen verdoezeld of geëlimineerd worden (verzet tegen assimilatie).
Leren in het leerhuis sterkt mensen om zich niet terug te plooien op zichzelf en/of op de eigen geloofsgemeenschap(verzet tegen isolatie).

Driehoek: Groep / beweging – Samenleving – Bijbel

In het leerhuis wordt altijd geleerd met die driehoek in gedachten. De vormingsthema’s bevinden zich op het snijpunt van deze drie componenten van het leerproces.

In het kort

Het leerhuismodel:

  • verzet zich tegen assimilatie en tegen het terugplooien op zichzelf/ de eigen groep.
  • leert denken vanuit tegenstellingen .
  • leert de vanzelfsprekende werkelijkheid in vraag te stellen.
  • vormt een kritisch bewustzijn.
  • beweegt mensen in het streven naar een meer menselijke samenleving.
  • benadrukt de collectieve/gezamenlijke verantwoordelijkheid, niet de individuele.
  • leert de praktijk van ‘solidaire weerbaarheid’ .
  • leert problemen niet enkel te verpersoonlijken , maar ook te institutionaliseren én te vermaatschappelijken / economiseren.
  • leert dat leren politiek is.
  • leert vanuit gedenken / herinneren.
  • kiest voor de sociaal zwakste.

In maart 2015 verscheen op de website van Socius een artikel over de leerhuizen van Motief. Klik hier om dit artikel te lezen.

Onze inhoudelijke beleidsdoelstelling

‘Mensen
 beschikken
 over
 de
 basiscompetenties
 om
 respectvol
 om
 te
 gaan
 met
 levensbeschouwelijke
 diversiteit
 en
 deel
 te
 nemen
 aan
 het
 maatschappelijk
 debat 
hieromtrent’

Wat willen we bereiken?

In het nadenken over levensbeschouwelijke diversiteit hanteren mensen het model van het actief pluralisme en een inclusieve visie op neutraliteit. 

De superdiversiteit die alsmaar meer van onze grootsteden kenmerkt, creëert nieuwe maatschappelijke spanningsvelden en vragen die om nieuwe referentiekaders en praktijken vragen. In deze realiteit kiest Motief voor een neutraliteit die insluitend werkt en voor een actief pluralisme.

Motief wil de levensbeschouwelijke diversiteit in de samenleving meer genuanceerd in beeld brengen en hierbij zowel deelnemers, partners bij samenwerkingsverbanden als de brede Vlaamse bevolking betrekken. Het model van het actief pluralisme en de notie van inclusieve neutraliteit vormen belangrijke referentiekaders en instrumenten voor het omgaan met levensbeschouwelijke verschillen omtrent maatschappelijke issues (i.c. verhouding religie-staat; emancipatie van minderheden; ecologie & duurzaamheid, diversiteit, integratiebeleid,…). Het actief pluralisme-model kenmerkt zich door onderhandeling, het erkennen van machts- en andere verschillen, het kritisch kijken naar zichzelf en de samenleving, het omgaan met tegengestelde belangen, en zoeken naar gemeenschappelijke doelstellingen.Het model van het actief pluralisme doorbreekt het dominante denken omtrent een pluralistische samenleving dat levensbeschouwingen vaak als éénduidige, monolythische blokken tegenover elkaar plaatst. Een actief pluralistische houding erkent de reële interne verschillen binnen levensbeschouwingen en gaat op zoek naar overeenkomsten en verschillen tussen (subgroepen van) verschillende levensbeschouwingen.

De notie van een inclusieve of insluitende neutraliteit (tegenover een exclusieve of uitsluitende neutraliteit) kenmerkt zich door ook de dominante visies en standpunten als niet-neutraal en niet-waardevrij te erkennen en door het problematiseren van de machtsverhoudingen tussen de verschillende actoren in een (actief) pluralistisch onderhandelingsproces.

Motief beschouwt daarom een actief pluralistische houding die naar inclusieve neutraliteit streeft als een ‘basiscompetentie’ om respectvol om te kunnen gaan met levensbeschouwelijke diversiteit.

 

‘Mensen putten emancipatorische kracht uit de eigen levensbeschouwelijke identiteit en versterken zo hun maatschappelijke weerbaarheid’

Wat willen we bereiken?

Mensen ervaren onze vormingen als voedend en ondersteunend voor de eigen levensbeschouwelijke identiteit en beschouwen dit als helpend om zich in een (super)diverse en complexe samenleving weerbaarder op te stellen. 

In een (super)diverse en snel evoluerende samenleving roept de confrontatie met andere (geloofs)overtuigingen en nieuwe maatschappelijke vraagstukken vaak angst, weerstand, onmacht en moedeloosheid op. ‘De ander’ confronteert ons –bewust en onbewust- met vragen omtrent de eigen identiteit. De complexiteit van de samenleving dwingt ons om permanent als individu keuzes te maken, ons te positioneren, maar geeft ons nauwelijks de ruimte en ondersteuning om deze keuzes voor onszelf diepgaand te overwegen en onderbouwen. Zonder een stevig bewustzijn van de eigen referentiekaders worden we stuurloos of raken we uitgeput, ervaren we onszelf weerloos ten aanzien van externe krachten die op ons inwerken.

Om dynamisch en constructief met deze veeleisende samenleving om te kunnen gaan is het daarom essentieel om het eigen opgebouwde pakket aan levensbeschouwelijke normen en waarden, aan (geloofs)ideeën en praktijken, te (blijven) voeden en actualiseren.  De emancipatorische kracht van levensbeschouwingen ligt, volgens Motief, in het voortdurende en gezamenlijke zoekproces om humane antwoorden te vinden op maatschappelijke uitdagingen, in het zich gedragen voelen door een gemeenschap, in de richtingwijzers die het biedt om tot meer kwaliteit van leven te komen. Doel is dus om groepen van mensen te ondersteunen in het versterken van hun individuele en gemeenschappelijke stuurkracht en maatschappelijke weerbaarheid. Naast het organiseren van eigen vorming, vindt Motief het belangrijk om de zoekprocessen en initiatieven van jonge, emancipatorische bewegingen binnen jodendom, islam, christendom en vrijzinnigheid te ondersteunen: door onze expertise aan te bieden en samen te werken, door ruchtbaarheid te helpen geven aan hun initiatieven, door hun stem in het maatschappelijke debat te helpen versterken.

 

‘Mensen zijn in staat om de verworven vaardigheden en inzichten in te zetten om de kwaliteit van leven te verbeteren in de eigen leef- en werkomgeving, en in de brede samenleving’

Wat willen we bereiken?

Mensen slagen erin om de verworven vaardigheden en inzichten te hanteren om de kwaliteit van leven te verbeteren op het terrein van levensbeschouwelijke diversiteit en identiteit in de eigen leef- en werkomgeving, en in de brede samenleving

Het integreren en verankeren van de basisvaardigheden (i.c. een actief pluralistische houding) en inzichten in de eigen praktijk van deelnemers, vraagt langlopende vormingstrajectenwaarin deelnemers uitgedaagd worden om de eigen positie en visie onder de loep te nemen, zich in hun praktijk kritisch te laten bevragen door anderen, strategieën te verkennen die hen in staat stellen om verandering te brengen in het eigen handelen en zich hierrond te organiseren samen met anderen. Dit met het oog op meer kwaliteit van leven voor zichzelf, voor anderen in hun omgeving en in de brede samenleving.

Motief wil met andere woorden ‘emancipatorische’ leerprocessen op gang brengen. Het emancipatorische karakter van vormingsprocessen ligt -kort samengevat- in de aanwezigheid van de volgende factoren.

Deelnemers leren:

  • vertrekken vanuit de eigen dagelijkse werkelijkheid: de eigen positie, vragen, uitdagingen
  • sociologische fantasie ontwikkelen: het eigen verhaal te verbinden aan maatschappelijke tendensen
  • het dominante denken in de samenleving herkennen, analyseren en decoderen
  • aandacht hebben voor kwetsbaren groepen in de samenleving en voor de eigen kwetsbaarheid
  • vaardigheden en strategieën ontwikkelen om verandering te creëren in de eigen situatie en in de samenleving
  • zich politiseren: ze worden zich bewust van de eigen positie en belangen, ze solidariseren zich met groepen met gemeenschappelijke belangen en ondernemen (maatschappelijke) actie.

Tot nog toe lukte Motief er vooral in om dit soort langerlopende en intensieve vormingstrajecten op te zetten via de ‘leerhuizen’ – met de joodse- en christelijke bronnen als uitgangspunt en/of toetssteen. Uitdaging is om dit de komende jaren ook te realiseren voor enerzijds moslims, met islamitische bronnen als uitgangspunt en/of toetssteen; anderzijds voor mensen die in de beroeps- of vrijetijdssfeer met levensbeschouwelijke diversiteit te maken hebben, met de eigen praktijkvragen als uitgangspunt en de eigen levensbeschouwelijke identiteit als toetssteen.

 

Actief pluralisme

In een samenleving die gekenmerkt wordt door een verscheidenheid aan levensbeschouwelijke overtuigingen kiest Motief voor een neutraliteit die insluitend werkt en voor een actief pluralisme. De gangbare wijze waarop neutraliteit wordt ingezet in debatten vandaag in de samenleving werkt eerder uitsluitend. Hieronder vindt u schematisch weergegeven de kenmerken van deze verschillende neutraliteitsmodellen.

 

Neutraliteit die insluitend werktNeutraliteit die uitsluitend werkt
WAT?

– neutraliteit als garantie voor de gelijke behandeling van verschillende levensbeschouwelijke groeperingen

WAT?

– neutraliteit als de afwezigheid van levensbeschouwing in de publieke ruimte

  HISTORIEK?

– vervlochten met de wijze waarop secularisering zich voltrok in België: via verzuiling

– erop gericht om verschillende ideologische en confessionele tendensen in de maatschappij op volwaardige wijze naast elkaar te laten bestaan

HISTORIEK?

– vertoont meer gelijkenissen met de wijze waarop secularisering zich ontwikkelde in Frankrijk, via een strikte scheiding tussen Kerk en Staat en het verbannen van religie naar de privésfeer

 

IN DE PRAKTIJK?

– verschillende levensbeschouwelijke overtuigingen kunnen beleefd en geuit worden

– spanningen en machtsverschillen tussen de diverse levensbeschouwelijke overtuigingen kunnen erkend worden

– een goede omgang met deze levensbeschouwelijke diversiteit is niet evident, handvaten kunnen gevonden worden in het model van het actief pluralisme (zie verder)

IN DE PRAKTIJK?

– de dominante, seculiere cultuur wordt bevestigd

– enkel personen met een atheïstische en seculiere overtuiging krijgen het voorrecht hun levensbeschouwelijke praktijk vrijuit te beleven

– schept een agressieve politiek ten aanzien van religieuze tekens en praktijken in de publieke ruimte, waarbij vooral de islam wordt geviseerd

 

ONTHULT

– dat geen enkel standpunt neutraal is, dat alle deelnemers in de samenleving vertrekken vanuit een welbepaalde reeks overtuigingen en opvattingen om zich tot elkaar te richten

VERHULT

– dat de opgelegde neutraliteit ook een welbepaalde, specifieke overtuiging is

DOET RECHT AAN

– de aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit, en de bijhorende spanningsvelden en machtsverhoudingen

ONTKENT

– de aanwezige levensbeschouwelijke diversiteit door één set van normen en praktijken op te leggen voor iedereen

 

Actief pluralisme

Voor een goede omgang met de verscheidenheid aan levensbeschouwelijke overtuigingen, pleit Motief voor actief pluralisme. Het actief pluralisme gaat uit van een onderhandelingsmodel. De kenmerken van dit model staan vaak lijnrecht tegenover die van het dominante diversiteitsdiscours, dat in de praktijk eerder bij een assimilatiemodel aanleunt. Actief pluralisme wordt verder gekenmerkt door onderstaande houdingen.

a. Spanningen worden niet ontweken, maar samen besproken. Meningsverschillen zijn onvermijdelijk en hoeven ook niet per se opgelost te worden. Men gaat er niet bij voorbaat vanuit dat er een compromis of zelfs wederzijds begrip mogelijk is. Elke partij mag uitgaan van de eigen overtuiging, maar er moet met respect worden geluisterd naar elkaar. Het gaat er niet om de ander te overtuigen van het eigen gelijk, maar om via onderhandeling tot een uitkomst te komen die samen leven mogelijk maakt. Het gaat erom de onderhandeling vanuit de eigen overtuiging te voeren, zonder die te laten domineren of die van de ander te marginaliseren.

b. Bij actief pluralisme hebben dominante groepen niet het alleenrecht om te beslissen wie er al dan niet bij de samenleving hoort en op basis van welke criteria. Zowel dominante als minderheidsgroepen moeten zich verantwoorden voor de keuzes die ze maken. Dat betekent dat niet alleen “afwijkende” visies en praktijken in vraag gesteld worden, maar ook “dominante”. Actief pluralisme daagt mensen uit om op zoek te gaan naar de maatschappelijke vragen die achter uitspraken of gedrag zitten dat ze op het eerste gezicht “vreemd”, “abnormaal”, “belachelijk”, “absurd”, “afkeurenswaardig” of “minoritair” vinden. Zo lijken bijvoorbeeld de strenge sabbatregels bij de joden, de ramadan bij moslims, de meditatiesessies bij boeddhisten,… voor veel buitenstaanders weinig zinvol. Bij nader inzien stellen ze echter wel een aantal relevante maatschappelijke vragen aan de orde. Zoals: hoe zorgen we ervoor dat we af en toe ons hectische leven van werken, produceren, consumeren,… staken en bevragen? Hoe bouwen we momenten in waarbij we onze levenswijze en de manier waarop we onze samenleving organiseren eens kritisch en fundamenteel onder de loep nemen? Daarbij blijft het wel de uitdaging om in het gesprek met elkaar de reële machtsverschillen niet uit het oog te verliezen. De erkende levensbeschouwingen worden in België bijvoorbeeld op basis van ongelijke criteria gesubsidieerd, de katholieke Kerk blijft de machtigste levensbeschouwelijke instelling, met aanzienlijke belangen en invloed in de politiek, het onderwijs, de zorgsector, …

c. Bij actief pluralisme is het opzet van de onderhandeling niet louter om elkaar (beter) te leren kennen. Het gesprek tussen mensen van verschillende levensbeschouwingen heeft in dit model altijd een specifiek doel, namelijk beslissen hoe we onze samenleving organiseren. Zo zijn bovenstaande vragen bijvoorbeeld – meer nog dan persoonlijke geloofsvragen – fundamentele maatschappelijke vragen die in onze samenleving zelden nog ter discussie worden gesteld.

Motief biedt ook vorming aan waarin we de begrippen “actief pluralisme” en “neutraliteit” samen met de deelnemers verkennen en uitdiepen.